Kontrast gadolinowy podawany dożylnie do rezonansu magnetycznego opuszcza organizm głównie z moczem: przy prawidłowej pracy nerek okres półtrwania wynosi około 1,5-2 godzin, a w ciągu doby wydalone zostaje ponad 90% dawki. Standardowa dawka to 0,1 mmol/kg masy ciała, czyli u osoby ważącej 70 kg mniej więcej 14 ml preparatu 0,5-molowego. Przygotowanie sprowadza się do oznaczenia kreatyniny z wyliczeniem eGFR u osób z grup ryzyka, powstrzymania się od jedzenia przez 4-6 godzin i nawodnienia przed badaniem oraz po nim.

Czym jest kontrast gadolinowy i kiedy jest wymagany?

Środek cieniujący do MRI zawiera jon gadolinu (Gd³⁺) zamknięty w cząsteczce chelatującej. Sam gadolin w postaci wolnej jest toksyczny, dlatego związanie go w stabilnym kompleksie decyduje o bezpieczeństwie preparatu. Gadolin ma siedem niesparowanych elektronów i silne właściwości paramagnetyczne: skraca czas relaksacji T1 otaczających protonów wody, przez co obszary, w których się gromadzi, jaśnieją w obrazach T1-zależnych.

Kontrast nie jest widoczny sam w sobie. Widoczny jest efekt, który wywołuje w tkance: różnica sygnału między zmianą chorobową a otoczeniem. Guzy, ogniska zapalne i miejsca uszkodzenia bariery krew-mózg wychwytują go szybciej niż tkanka prawidłowa, co pozwala rozróżnić struktury nierozróżnialne w badaniu natywnym.

Radiolog decyduje o podaniu kontrastu na podstawie pytania klinicznego. Około 30-40% badań MRI w praktyce ambulatoryjnej wykonuje się z jego użyciem.

Jak się przygotować do MRI z kontrastem? Badanie kreatyniny i eGFR

Przygotowanie ma dwa cele: potwierdzić, że nerki wydalą gadolin, i zmniejszyć ryzyko wymiotów przy ewentualnej reakcji na lek. Nie wymaga specjalnej diety ani odstawiania leków przewlekłych.

Kreatynina i eGFR: kto musi mieć wynik?

Oznaczenie kreatyniny w surowicy z wyliczonym eGFR pobiera się zwykle nie wcześniej niż 30 dni przed badaniem, a u pacjentów niestabilnych, hospitalizowanych lub po świeżej zmianie leczenia w ciągu 7 dni. Pracownie stosują różne progi, ale wskazania do oznaczenia są zbieżne.

Oznaczenie kreatyniny wykonuje się rutynowo u osób po 60. roku życia, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, chorobą nerek w wywiadzie, po przeszczepieniu nerki, po chemioterapii oraz przy leczeniu nefrotoksycznym. U młodego pacjenta bez obciążeń wiele pracowni odstępuje od badania krwi i opiera się na ankiecie.

Co zrobić w dniu badania?

• Na czczo 4-6 godzin. Ograniczenie dotyczy pokarmów stałych. Wodę można pić do czasu badania, a przy MRI jamy brzusznej personel może poprosić o powstrzymanie się od picia przez ostatnią godzinę.
• Leki przewlekłe przyjmij normalnie popijając niewielką ilością wody. Metforminy nie odstawia się przed kontrastem gadolinowym: ten wymóg dotyczy jodowych środków cieniujących w tomografii komputerowej.
• Nawodnienie. Około 1-1,5 litra wody w ciągu doby poprzedzającej badanie ułatwia założenie wkłucia i przyspiesza późniejsze wydalanie preparatu.
• Dokumentacja. Skierowanie, wynik kreatyniny z eGFR, opisy i płyty z wcześniejszych badań, lista wszczepionych urządzeń wraz z kartą implantu.
• Ubranie i metal. Bez metalowych elementów, biżuterii i kosmetyków zawierających pigmenty metaliczne. Szczegóły opisano w tekście o tym, co ubrać na rezonans magnetyczny.
• Wkłucie dożylne. Wenflon zakłada się zwykle w zgięciu łokciowym, bo automatyczny wstrzykiwacz podaje preparat z prędkością 1,5-2 ml/s.

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo podania środka cieniującego

Bezwzględnych przeciwwskazań do gadolinu jest niewiele: udokumentowana ciężka reakcja nadwrażliwości na dany preparat w przeszłości oraz sytuacje, w których ryzyko przewyższa spodziewaną korzyść diagnostyczną. Reszta to przeciwwskazania względne, wymagające zmiany preparatu, dawki lub terminu.

Osobnym zagadnieniem pozostaje kumulacja gadolinu w tkankach. Badania sekcyjne i obrazowe wykazały wzrost sygnału w jądrach zębatych móżdżku oraz gałce bladej u osób po wielokrotnych podaniach, głównie preparatów liniowych. Nie wykazano związku tego zjawiska z objawami neurologicznymi. Zjawisko wpływa jednak na praktykę: przy chorobach wymagających serii kontroli, jak stwardnienie rozsiane, radiolodzy ograniczają liczbę podań do niezbędnego minimum.

Rezonans z kontrastem a ciąża i karmienie piersią

Gadolin przechodzi przez łożysko, trafia do krążenia płodu, jest wydalany do płynu owodniowego i tą drogą wraca do przewodu pokarmowego płodu. Czas jego przebywania w środowisku owodniowym pozostaje nieokreślony. Duże badanie kohortowe z Ontario, obejmujące ponad 397 tysięcy ciąż, wykazało u dzieci matek eksponowanych na gadolin podwyższone ryzyko chorób reumatologicznych, zapalnych i naciekowych skóry, choć liczba zdarzeń była niewielka.

Praktyczny wniosek: MRI bez kontrastu można wykonać w ciąży na każdym etapie, natomiast gadolin podaje się wyłącznie wtedy, gdy jego pominięcie zmieniłoby postępowanie z matką lub płodem. Pełne omówienie znajduje się w tekście o rezonansie magnetycznym w ciąży i podczas karmienia piersią.

Karmienie piersią wygląda inaczej. Do mleka przenika mniej niż 0,04% podanej dawki, a z tego niemowlę wchłania z przewodu pokarmowego poniżej 1%. Dawka docierająca do dziecka odpowiada zatem około 0,0004% dawki matki. Towarzystwa radiologiczne uznają przerywanie karmienia za niepotrzebne. Matka, która mimo to woli zachować ostrożność, może odciągnąć i odrzucić mleko z 24 godzin, przygotowawszy wcześniej zapas.

Reakcje alergiczne i skutki uboczne

Preparaty gadolinowe wywołują reakcje niepożądane rzadziej niż jodowe środki cieniujące stosowane w tomografii. Większość objawów jest łagodna i ustępuje samoistnie.

Częstości pochodzą z dużych serii obserwacyjnych i różnią się między preparatami oraz ośrodkami. Ryzyko rośnie u osób z astmą, atopią oraz po wcześniejszej reakcji na środek cieniujący. Pracownia MRI dysponuje zestawem przeciwwstrząsowym, a personel pozostaje w kontakcie z pacjentem przez cały czas badania.

Po podaniu kontrastu pacjent pozostaje w placówce przez około 15-30 minut. Ten czas obejmuje okno, w którym pojawia się większość reakcji natychmiastowych. Reakcje późne, głównie osutki skórne, mogą wystąpić od godziny do tygodnia po badaniu i wymagają kontaktu z lekarzem, choć rzadko wymagają leczenia poza lekami przeciwhistaminowymi.

Ile trwa badanie z podaniem kontrastu i co dzieje się po nim?

Podanie kontrastu wydłuża badanie o 10-15 minut. Cała procedura, licząc od wejścia do pracowni, zajmuje zwykle 40-70 minut w zależności od badanej okolicy. Sekwencje przed podaniem preparatu wykonuje się w pierwszej kolejności, kontrast podaje się w trakcie badania, bez wyjmowania pacjenta z aparatu, a następnie rejestruje serie po wzmocnieniu.

Porównanie czasu trwania poszczególnych protokołów, od badania głowy po kręgosłup i jamę brzuszną, zebrano w osobnym opracowaniu: ile trwa rezonans magnetyczny.

Bezpośrednio po badaniu nie obowiązują ograniczenia w prowadzeniu pojazdów ani w pracy, o ile nie zastosowano sedacji. Sedacja lub znieczulenie ogólne, stosowane u małych dzieci i osób z klaustrofobią, wykluczają kierowanie pojazdem przez 24 godziny. Wynik z opisem radiologa wydawany jest zwykle w ciągu 3-7 dni roboczych.

Jak szybko usunąć kontrast z organizmu? Nawadnianie po badaniu

Chelaty gadolinu nie są metabolizowane. Nie wiążą się w znaczącym stopniu z białkami osocza i opuszczają organizm w postaci niezmienionej, prawie wyłącznie przez przesączanie kłębuszkowe. Wydalanie zależy więc bezpośrednio od przepływu nerkowego i objętości wydalanego moczu.

Przy eGFR w przedziale 30-60 ml/min/1,73 m² okres półtrwania wydłuża się do 5-10 godzin, a przy wartościach poniżej 30 nawet do 30-40 godzin. U pacjentów dializowanych pojedyncza sesja hemodializy usuwa 70-95% podanej dawki, a trzy kolejne sesje ponad 98%.

Zabarwienie moczu po kontraście gadolinowym nie zmienia się. Preparat nie zawiera barwnika, a stężenia, w jakich występuje w moczu, pozostają niewidoczne dla oka. Wyjątkiem jest sytuacja odwodnienia, w której mocz ciemnieje z powodu zagęszczenia, nie z powodu obecności gadolinu.

Najczęstsze pytania

Powiązane opracowania

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o podaniu środka cieniującego podejmuje radiolog na podstawie wskazań klinicznych i wyników badań laboratoryjnych. Podane częstości działań niepożądanych pochodzą z rejestrów obserwacyjnych i różnią się między preparatami oraz ośrodkami.